Pesmet ve Dızmana: Dobruca'dan Gelen İki Tarif

Güncelleme Tarihi: 9 Kasım 2024 - 02:40

Pesmet kızgın yağda pişirilen bir hamur topu, dızmana ise mayalı hamurdan yapılan fırın böreğidir. İkisi de köyü 1934'te kuran ailelerin Dobruca'dan getirdiği tariflerdendir. Her ikisinin de temeli, köyün kendi ürettiği iki şeydir: tarladan gelen un ve ahırdan gelen süt.

Pesmet ve Dızmana: Dobruca'dan Gelen İki Tarif

Pesmet ve dızmana, Demirtepe'nin kahvaltı sofralarının iki vazgeçilmezidir. Pesmet kızgın yağda pişirilen bir hamur topu, dızmana ise mayalı hamurdan yapılan fırın böreğidir. İkisi de köyü kuran ailelerin Dobruca'dan getirdiği tariflerdendir.

Bu sayfada gri zeminli kutular demirtepe.net tarafından sonradan eklenmiştir; arşiv kayıtlarıyla karşılaştırma ve açıklama amacı taşır.

Pesmet

Pesmet, basit malzemelerden yapılan bir hamur işidir: un, tuz, kabartma tozu, yumurta, süt ve yoğurt.

Hamur sabahın erken saatlerinde yoğrulur, küçük parçalara bölünüp kızgın yağa bırakılır. Dışında çıtır bir doku oluşur, içi yumuşacık kalır.

Kıvamı tutturmak ustalık ister. Hamur ne çok yumuşak ne çok sert olmalıdır. Yağda pişerken dikkatle izlenir; doğru anda çıkarılınca altın sarısı olur.

Çocuklar pesmetin sesine ve kokusuna bayılır. Mideye ağır gelse de yemekten kaçmak mümkün olmaz.

Dızmana

Dızmana mayalı hamurdan yapılır. Sade olabileceği gibi peynirli, patatesli, kıymalı ya da ıspanaklı da yapılır.

Hamurun mayalanması beklenir, sonra itinayla açılır. İç malzemesi hazırlanır, üzerine yoğurtlu ya da kaymaklı sos sürülür ve fırına verilir.

Piştiğinde altın rengine döner. Köy kahvaltılarında tepsi sofranın ortasına konur, herkes payına düşeni alır.

İki tarif de köyün kendi ürettiğine dayanıyor

Her iki yemeğin de malzeme listesine bakınca aynı iki şey öne çıkar: un ve süt ürünleri.

Pesmette süt ve yoğurt, dızmanada yoğurtlu ya da kaymaklı sos vardır. İkisinin de temeli undur.

Bu tesadüf değildir. Demirtepe'de geçim buğdayın kuru tarımına dayanır; kuru tarım tek başına yetmediği için hemen her evde inek bulunur ve süt hanenin en düzenli geliridir.

Yani bu iki tarif, köyün ürettiği iki şeyin buluştuğu yerdir: tarladan gelen un, ahırdan gelen süt. Köy ekonomisi üzerine

Un nereden geliyordu?

Köyde değirmen yoktu. Harmandan toplanan buğday çuvallara doldurulur, öküz arabalarıyla Bolayır, Koruköy ya da Kavak Köyü'ne götürülürdü.

Bolayır'da yeldeğirmenleri, Kavak Köyü'nde su değirmeni, Koruköy'de sonradan açılan dizel motorlu değirmen vardı. Değirmenci ücretini parayla değil buğdayla alırdı.

Yani bir tepsi dızmananın unu, altı saatlik bir yolculuğun sonunda eve gelirdi. Un öğütme yazısı

Tarifler Nereden Geldi?

Romanya mı, Bulgaristan mı?

Bu tariflerin “Bulgaristan'dan gelen atalarımızın” getirdiği söylenir. Kaydı biraz açmak gerekiyor.

Demirtepe'yi 1934'te kuran aileler, Romanya'nın Silistre iline bağlı Nozharevo — Türkçe adıyla Masutlar — köyünden geldi. O tarihte Güney Dobruca Romanya sınırları içindeydi; bölge 1940'ta Bulgaristan'a geçti.

Yani kurucu ailelerin geldiği yer bugün Bulgaristan'dadır, ama geldikleri tarihte Romanya'ydı. 1935 tarihli gazete röportajları da onlardan “Romanya göçmenleri” diye söz eder.

Köye sonraki yıllarda Bulgaristan'dan da göç olmuştur. Bu yüzden “Bulgaristan'dan geldi” ifadesi bazı aileler için doğrudur; ama köyün kuruluşundaki tarifler Dobruca'dan, Romanya döneminden gelmiştir. Basın arşivi

Sözcüklerin kendisi de kayıt değeri taşıyor

Pesmet ve dızmana, Türkiye'nin çoğu yerinde bilinmeyen sözcüklerdir. İkisi de Balkan Türkçesinden gelir ve göçmen kültürünün taşıyıcısıdır.

Bu, arşivde karşılaştığımız beşinci ve altıncı yerel söyleyiş: ayçiçeği için günebakan, evin sundurması için hayat, at arabası için payton, buğday deposu için mağaza, ve şimdi bu iki yemek adı.

Bir topluluğun taşıdığı sözcükler, taşıdığı tariflerle birlikte gelir. İkisi de aynı sandıktadır.

Kaybolmayan İki Tarif

Köyün 1934'ten bugüne kalan somut mirası azaldı. Kerpiç evler dama çevrildi, çoğu yıkıldı. Okul kapandı, binası yıkıldı. On dört bakkaldan biri kaldı. Futbol sahası harman yeri oldu.

Pesmet ve dızmana ise duruyor. Üstelik bir yapı gibi değil, taşınabilir bir biçimde: tarif olarak.

Köyden ayrılan aileler kerpiç evlerini yanlarına alamadılar. Bu iki tarifi aldılar.

Köyün ilk yıllarına dair gazete kayıtları için: Demirtepe Basın Arşivi

YORUMLAR 0

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!

İlgili Haberler